Ιρλανδία: Το θαύμα που αποδειχτηκε φενάκη

Δυστυχώς ή ευτυχώς δεν είμαστε μόνοι. Το «ελληνικό παράδειγμα προς αποφυγήν» όπως τιτλοφορούν διεθνή έντυπα δεν αποτελεί μια απλή παρέκλιση από το «δυτικό οικονομικό μοντέλο» αλλά έχει μιμητές και μάλιστα στον πυρήνα της Ευρώπης. Χαρακτηριστικότερο αωτών  είναι η Ιραλανδία που μέχρι πρότινος εκθειαζόνταν απο τους «πάπες του νεοφιλελευθερισμού» ως νέο οικονομικό θαύμα.

Πρώτιστος θιασώτης του ιρλανδικού μοντέλου υπήρξε ο τέως «καταλληλότερος» πρωθυπουργός της χώρας, εξυμνώντας την ιρλανδική οικονομία και καταστρώνοντας  σχεδια για το πως θα φέρει την Ελλαδα στην ίδια τροχιά. Πράγματι η οικονομική ανάπτυξη της Ιρλανδίας μετά το 1995 θεωρήθηκε υποδειγματική.

Οι χαμηλοί συντελεστές φορολόγησης του κεφαλαίου και της ιδιοκτησίας υποκίνησαν πολλές αμερικανικές κυρίως εταιρίες να επενδύσουν στη χώρα, σε βαθμό που η οικονομία της να εξαρτάται αποκλειστικά από τις ξένες επενδύσεις.  Μεταξύ των ετών 1998 και 2003, «μεγιστάνες» της πληροφορικής και των  υπολογιστών όπως η Microsoft, και η Dell καθώς και μεγάλες φαρμακοβιομηχανίες από τις ΗΠΑ μετέφεραν τα εργοστάσιά τους στην Ιρλανδία εκμεταλευόμενοι την ελάχιστη φορολογία και φτηνό εργατικό δυναμικό.

Πάνω από 400 ξένες επιχειρήσεις προσέφυγαν στον Ιρλανδικό φορολογικό παράδεισο. Έτσι, η κάποτε αγροτική χώρα, έγινε ένα μεγάλο βιομηχανικό κράτος. Κάθε τρίτος Ιρλανδός εργαζόταν στη βιομηχανία, ξένοι εργάτες εισέρρεαν στη χώρα μαζικά,  οι βιομηχανικές εξαγωγές αποτελούσαν το 80% των συνολικών εξαγωγών, ενώ η βιομηχανική παραγωγή καταλάμβανε το 50% του ΑΕΠ. Επιπλέον μέσα από την «απλοποίηση» των τραπεζικών νόμων και διαδικασιών, συγκεντρώθηκαν στη χώρα πάνω από 60 διαφορετικές τράπεζες, καθώς επίσης αρκετές «εταιρείες ειδικών σκοπών» («σκιώδεις τράπεζες»). Όλα αυτά τα «ιδρύματα» αγόραζαν μαζικά, αμερικανικά δάνεια χαμηλής εξασφάλισης (Subprimes), χρηματοδοτώντας τα με βραχυπρόθεσμες πιστώσεις και επιτυγχάνοντας υψηλές αποδόσεις για τις μητρικές τράπεζες της Γερμανίας, της Μ. Βρετανίας κλπ. Το 1999/2002 υιοθέτησε η Ιραλνδία το Ευρώ, μειώνοντας κατά 50% τον πληθωρισμό και προσελκύοντας ακόμη περισσότερα ξένα κεφάλαια. Ο αριθμός των απασχολουμένων στο χρηματοπιστωτικό κλάδο οχταπλασιάστηκε. Ο τομέας των υπηρεσιών της Ιρλανδίας μετατράπηκε σε μία διεθνή «μηχανή παραγωγής χρημάτων».  

Λογικό επακόλουθο ήταν ότι, οι Ιρλανδοί δανείζονταν όλο και περισσότερα χρήματα - κυρίως για την αγορά ακινήτων, οπότε οι τιμές τους εκτοξεύθηκαν στα ύψη. Κατοικίες που αρχικά κόστιζαν  20.000 €, αγοράζονταν το 2004/2005 μέχρι και  250.000 € - φυσικά επί πιστώσει. Οι Ιρλανδοί, όπως και οι Αμερικανοί την ίδια περίοδο, πίστευαν ότι οι συνεχώς  αυξανόμενες τιμές των κατοικιών, θα εξοφλούσαν από μόνες τους τις υποχρεώσεις που αναλάμβαναν. Στο τέλος, το ποσοστό των ιδιόκτητων κατοικιών στην Ιρλανδία ξεπέρασε το 80%  - το μεγαλύτερο στην Ευρώπη. Με το ξέσπασμα  της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης άλλαξε άρδην το σκηνικό, εις βάρος των  «εταιρειών ειδικών σκοπών»,οι οποίες χρεοκοπούσαν πλέον κατά συρροή αφού αδυνατούσαν να εξασφαλίσουν βραχυπρόθεσμες χρηματοδοτήσεις. Κατά συνέπεια τα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα άρχισαν να εγκαταλείπουν μαζικά τη χώρα. Το 2008 η παγκόσμια κρίση «χτύπησε» και τις Ιρλανδικές τράπεζες.

Παράλληλα οι εταιρίες που έδιναν δουλεία σε χιλιάδες Ιρλανδούς ανακάλυψαν πως δε τους συνέφερε πλέον να παραμένουν στη χώρα και  μεταφέραν τα εργοστάσια τους στην Ασία ή την ανατολική Ευρώπη. Η ανεργία εκτινάχτηκε στα ύψη,  με αποτέλεσμα το 30% των νέων να είναι στο ταμείο ανεργίας. Ολόκληρες πόλεις που στηρίζονταν στα εργοστάσια μαράζοσαν. Οι τιμές των ακινήτων κατρακύλησαν και αυτοί που είχαν πάρει δάνειο για σπίτι έμειναν χωρίς δουλειά και χρεωμένοι. Ορισμένοι αναλυτές  υπολογίζουν ότι, η ανεργία στη χώρα θα ξεπεράσει το 2010 ακόμη και το 40%. Αποδείχτηκε συνεπώς ότι στην περίπτωση της Ιρανδίας επρόκειτο για ένα επίπλαστο «θαύμα» που για περισσότερο από μία δεκαετία αποτελούσε το «παράδειγμα προς μίμηση» των κύκλων της ΕΕ για την επιβολή των αναδιαρθρώσεων και στις υπόλοιπες χώρες της Ευρώπης. Η φούσκα όμως  έσκασε και άφησε πίσω της συντρίμμια φυσικά, ηθικά και ψυχικά.

Το ιρλανδικό παράδειγμα είναι ενδεικτικό για την πρόσκαιρη και φαινομενική ανάπτυξη που προκαλεί η μείωση της φορολογίας των πολυεθνικών και η διατήρηση των μισθών χαμηλά. Σήμερα η χώρα δεν  μπορεί  να επιστρέψει  ούτε στην αγροτική καλλιέργεια, αφού η φτωχή αγροτιά ξεκληρίστηκε και τα παιδιά της έμαθαν να δουλεύουν στον τομέα των υπηρεσιών και τα εισαγόμενα αγροτικά προϊόντα είναι φτηνότερα. Σημειωτέον ότι η Ιρλανδία τη δεκαετία του 80 ήταν  φτωχότερη  της Ελλάδος, οι κύριες ασχολίες των κατοίκων της ήταν η γεωργία και η κτηνοτροφία. Η χώρα είχε μάλιστα μεγάλη εκροή πληθυσμού προς την μετανάστευση κυρίως προς την Αμερική. Μέχρι τη δεκαετία του 1990, ήταν μία από τις τελευταίες χώρες της Ευρώπης, καταφέρνοντας δύσκολα να ανταπεξέρχεται με τις υποχρεώσεις της - ο τουρισμός ήταν η κυριότερη πηγή των εσόδων της.  Σήμερα, τα προβλήματα του τραπεζικού τομέα, ως αποτέλεσμα της χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κρίσης αλλά και των κοινωνικών προβλημάτων και ανισοτήτων που δημιούργησαν στη χώρα οι ξένες επενδύσεις συρρικνώνουν την ανάπτυξη και δημιουργούν κοινωνικά προβλήματα. Πρόσφατα ανακοινώθηκε ότι το έλλειμμα θα ξεπεράσει το 32% του ΑΕΠ. Το μεγαλύτερο μέρος του ελλείμματος ρεκόρ οφείλεται στο πακέτο διάσωσης των προβληματικών τραπεζών της χώρας.

Το κράτος αναγκάσθηκε να διασώσει τις τρείς μεγάλες τράπεζες (Bank of Ireland, Allied Irish, Anglo Irish), επενδύοντας 13 δις € και συμμετέχοντας με 25% στα ίδια κεφάλαια τους. Οι συνεχείς   χρεοκοπίες εταιρειών και οι μαζικές απολύσεις εργαζομένων σήμερα  επιβαρύνουν τα ταμεία ανεργίας της χώρας και το κοινωνικό της ιστό. Για να μην υπονομέυσει η ιρλανδική κυβέρνηση την εμπιστοσύνη των διεθνών επενδυτών υπήρξε πρόθυμη πέρα απο το πακέτο διάσωσης των τραπεζών να λάβει και σκληρά μέτρα για την αντιμετώπιση του ελλείμματος στον προϋπολογισμό. Έτσι η κυβέρνηση ετέθη υπό δοκιμασία προτείνοντας περικοπές ύψους 3 δις στην υγεία, περικοπές στην παιδία  και επιπλέον φόρους για τους πολίτες. Πολλοί ειδικοί θεωρούν ότι η Ιρλανδία έχει ουσιαστικά  πτωχεύσει. Λίγους μήνες μετά από την Ισλανδία – το επιτόκιο του δανεισμού της φτάνει μέχρι και το 7%. Εν τούτοις, η συμμετοχή της στη ζώνη του Ευρώ δεν επιτρέπει την εγκατάλειψη της, κατά το ισλανδικό  παράδειγμα, αποκλειστικά στα «νύχια» του ΔΝΤ, αφού κάτι τέτοιο θα προκαλούσε μεγάλη ζημία στο κοινό νόμισμα.  Οι εξελίξεις στην Ιρλανδία δείχνουν ότι οι πολιτικοί ιθύνοντες των Βρυξελλών καλά θα κάνουν  να ενδιαφέρονται περισσότερο  για ζητήματα όπως  η ανεργία, η υγεία, η παιδεία κ.α. και λογότερο για την προστασία των μεγάλων επιχειρήσεων και του χρηματοπιστωτικού συστήματος σε βάρος της πραγματικής οικονομίας και των πολιτών της ΕΕ. Καλά θα κάνουν επίσης οι ιθύοντες της ΕΕ να μην λανσάρουν με ευκολία πρότυπα προς μίμηση, τα οποία αποδειοκνύονται κατόπιν ως παραδείγματα προς αποφυγήν. Ειδάλλως πιθανώς θα δελεάσουν κάποιες κυβερνήσεις να επιλέξουν από μόνες τους το παράδειγμα που θα μιμηθούν.

Και για να μην επαναλμβάνεται η ιστορία ως φάρσα, το παράδειγμα αυτό μπορεί να μην είναι η Ιρλανδία αλλά η Ουγγαρία η συντηρητική κυβέρνηση της οποίας φορολόγησε τις τραπεζες και ψαλίδησε τους μισθούς ανώτερων τραπεζικών στελεχών με συγκεκριμένα δημοσιονομικά αποτελέσματα.